رشته مکانیک (ماشین ابزار)
گرایش هایی همچون ماشین ابزار به نیروهایی دقیق و با قدرت بدنی مناسب نیازمندند. گرایش های صنعتی برای دانش آموزانی که علاقه مند به کار های گروهی هستند؛ مناسب تر هستند. این افراد باید از تصور ذهنی قوی و تمرکز بالا برخوردار باشند تا بتوانند قطعات را به خوبی و با دقت بالا در ابعاد کاربردی برای صنایع طراحی و تولید کنند.
صنایع و کارخانه جات بزرگ مثل: خودروسازی، لوازم خانگی، کشاورزی، نظامی و ... به متریال، ماشین آلات، ابزار و قطعات متعدد نیازمندند. پس؛ کارگاه ها و کارخانه جات دیگر برای ساخت قطعه، مواد اولیه خام را تحویل گرفته و برای ساخت قطعات مشغول به کار می شوند. فرآیندی طولانی برای ساخت یک قطعه صنعتی انجام می شود. مشاغل مرتبط با ماشین ابزار خدمات متعددی ارائه می دهد. در ادامه با همراه باشید تا این رشته را به طور کامل بشناسید.
فهرست مطالب رشته ماشین ابزار
رشته ماشین ابزار هنرستان
یکی از گرایش های مرتبط با تراشکاری و فرزکاری، در زیر گروه مکانیک و زمینه صنعت، رشته ماشین ابزار است. هدف از تدوین این حوزه درسی در هنرستان ها تعلیم و تربیت هنرجویان در جهت پرورش یک استاد کار یا تکنسین نیمه ماهر با تسلط بر نقشه کشی فنی توسط رایانه، ساخت قطعات مختلف از متریال خام به شکل های مختلف به صورت تخصصی، مونتاژ، تراشکاری و فرزکاری و تغییر فرم با دست و ماشین آلات، جهت ورود به مشاغل مختلف می باشد.
چند نوع از دستگاه هایی که در زمینه ماشین ابزار استفاده می شود و با آن ها آشنا خواهید شد:
- دریل ها
- دستگاه های تراش
- دستگاه های فرز کاری
- دستگاه سنگ زنی
- دستگاه CNC
هنرجویان دوره متوسطه دوم با ورود به هر شاخه تحصیلی باید دروس عمومی که بین تمام شاخه ها مشترک بوده به همراه دروس تخصصی یا فنی رشته ی منتخب خود را پشت سر بگذارند. در حوزه ماشین ابزار شاخه فنی و حرفه ای ۱۲۰ واحد درسی در پیش دارید:
- ۴۰ ساعت دروس شایستگی عمومی مشترک
- ۱۰ ساعت شایستگی های پایه فنی
- ۵۹ ساعت شایستگی های فنی
- ۹ ساعت شایستگی های غیر فنی
- ۲ ساعت واحد انتخابی
- کارآموزی
ماشین ابزار شباهت های متعددی با رشته هایی هم چون: تراشکاری و تراشکاری CNC، فرزکاری و فرزکاری CNC که فرآیندهای تولیدی را دنبال می کنند، دارد. در حال حاضر این رشته هم در هنرستان های کاردانش و هم در هنرستان های فنی و حرفه ای با اندکی تفاوت در دروس شایستگی فنی ارائه می شود. در ادامه مطلب به مقایسه و بررسی این رشته با سایر رشته ها و پاسخ به سوالات شما می پردازیم.
دروس رشته ماشین ابزار هنرستان
رشته ماشین ابزار هم در شاخه فنی و حرفه ای و هم در شاخه کاردانش ارائه می شود؛ علی رغم شباهت دروس این دو شاخه در برخی عناوین درسی متفاوت هستند. در جدول زیر می توانید، برنامه درسی ماشین ابزار هنرستان های فنی و حرفه ای را مشاهده کنید:
| پایه دهم | پایه یازدهم | پایه دوازدهم |
|---|---|---|
| تعلیمات دینی (دینی، قرآن، اخلاق) ۱ | تعلیمات دینی (دینی، قرآن، اخلاق) ۲ | تعلیمات دینی (دینی، قرآن، اخلاق) ۳ |
| عربی، زبان قرآن ۱ | عربی، زبان قرآن ۲ | عربی، زبان قرآن ۳ |
| فارسی ۱ | فارسی ۲ | فارسی ۳ |
| زبان خارجی ۱ | زبان خارجی ۲ | — |
| جغرافیای عمومی و استان شناسی ۱ | علوم اجتماعی | تاریخ معاصر |
| تربیت بدنی ۱ | تربیت بدنی ۲ | تربیت بدنی ۳ |
| — | انسان و محیط زیست | سلامت و بهداشت |
| — | — | آمادگی دفاعی |
| — | انتخابی (هنر / تفکر و سواد رسانهای) | مدیریت خانواده و سبک زندگی |
| الزامات محیط کار | کارگاه نوآوری و کارآفرینی | اخلاق حرفهای |
| — | — | انتخابی (مدیریت تولید / کاربرد فناوریهای نوین) |
| شایستگیهای پایه: ریاضی ۱، فیزیک | شایستگیهای پایه: ریاضی ۲، شیمی | شایستگیهای پایه: ریاضی ۳ |
| تولید به روش تغییر فرم دستی و ماشینی | تولید به روش تراشکاری | تولید قطعات به روش تراشکاری و CNC |
| تولید به روش مونتاژ کاری | تولید قطعات به روش برش کاری و سنگ زنی | پروژه ساخت |
| دانش فنی پایه | — | دانش فنی تخصصی |
| نقشه کشی فنی رایانهای | — | کارآموزی |
آیا رشته ماشین ابزار کنکور دارد؟
بله؛ خوشبختانه از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، برای تمامی فارغ التحصیلان هنرستان های فنی و حرفه ای و کاردانش شرایطی فراهم شده تا در کنکور ویژه کاردانی فنی و حرفه ای شرکت نمایند. داوطلبانی که آخرین مدرک پایانی تحصیلی خود را تا پایان شهریور ماه سالی که کنکور می دهند دریافت کرده باشند، مجاز به ثبت نام در کنکور هستند.
داوطلبان با شرکت در گروه آزمایشی فنی و حرفه ای می توانید در رشته های ارائه شده در دانشگاه های دولتی، آزاد، علمی کاربردی و پیام نور، غیرانتفاعی پذیرش شده و تحصیلات خود را در مقطع دانشگاهی ادامه دهید.
کنکور گروه آزمایشی فنی تا سال های گذشته ۹ دفترچه مخصوص زیر گروه های مختلف مثل: الکتروتکنیک، کامپیوتر، مکانیک خودرو، تاسیسات مکانیکی، معماری، گرافیک، حسابداری، صنایع غذایی و تربیت بدنی داشت. اما در سال های اخیر زیر گروه های کنکور کاردانی فنی به ۵ دفترچه (الکتروتکنیک، کامپیوتر، مکانیک خودرو، تربیت بدنی، حسابداری) کاهش پیدا کرده است. شما می توانید در زیر گروه دلخواه خود ثبت نام کرده و کنکور دهید.
زمان ثبت نام کنکور فنی و حرفه ای هنوز اعلام نشده است. اما به طور کلی در اواسط تیر ماه می توانید با ورود به سایت سازمان سنجش ثبت نام کنید. تاریخ دقیق ثبت نام در سایت کاروفن اعلام خواهد شد. تاریخ کنکور فنی و حرفه ای ۱۴۰۳ در ۱۴۰۳/۰۶/۰۲ می باشد.
فرق ماشین ابزار با ماشین افزار
ابتدا دو قطعه فلزی را در نظر بگیرید. ما قصد داریم هر دو این قطعات را تراش داده و براده برداری کنیم. یک قطعه را با ماشین ابزار و قطعه فلزی دیگر را با ماشین افزار:
🔧 ماشین ابزار: قطعه ثابت است و ابزار برای تغییر فرم و براده برداری دقیق و مندرج فعال است و حرکت می کند.
⚙️ ماشین افزار: ابزار ثابت است و قطعه فلزی به دور آن می چرخد و جهت تغییر شکل یافتن حرکت می کند. اصطلاح افزار کلی تر است.
شغل های رشته ماشین ابزار
- ماشین ابزار نیز همانند دیگر رشته های فنی بازار کار گسترده ای دارد. از مزایای شاخه های فنی و کاردانش ورود سریع هنرجو از سنین پایین به بازار کار و در پایان تحویل یک تکنسین حرفه ای یا نیمه حرفه ای است. هنرجویان این حیطه از دوره کارآموزی به بعد می توانند مشغول به کار شوند. شما پس از دریافت مدرک دیپلم خود ممکن است به عنوان تکنسین در برخی کارخانه ها و صنایع قطعات تولیدی و ساخت ابزار یا صنایع خودرو سازی، هوافضا، نظامی و ساخت تسلیحات، ماشین آلات کشاورزی، ریخته گری و جوشکاری و فرزکاری مشغول به کار شوید.
- همچنین می توانید به یک مونتاژ کار ماهر یا مسئول کار با دستگاه های CNC تبدیل شوید.
- دستگاه ها و ماشین آلات از اجزای جدایی ناپذیر و با اهمیت صنعت هر کشوری هستند. پس آسیب یا مستهلک شدن بازو های اصلی صنایع، افزون بر خطرآفرینی، ممکن است به خسارت های غیر قابل جبرانی منجر شود. در نتیجه حفظ، تعمیر و نگهداری آن ها پر اهمیت است. افرادی که با ماشین آلات و دستگاه ها خصوصا دستگاه های CNC بصورت کاملا حرفه ای آشنا باشید؛ می توانید مشاغل مرتبط با تعمیر و نگهداری را انتخاب کنید.
- در صورت ادامه تحصیل در مقطع آموزش عالی و دانشگاه، مسیر کاری برایتان هموار تر خواهد بود. با در دست داشتن مدارک تخصصی تر می توانید رده شغلی خود را ارتقا داده و به عنوان سرپرست و تکنسین متخصص کارگاه ها و کارخانه های مختلف ساخت ابزارآلات، قطعه سازی ها، قالب سازی، خط تولید خودرو سازی و صنایع مختلف که در مطلب قبلی به آن ها اشاره کردیم، فعالیت کنید.
- شما می توانید یک کارآفرین باشید و کارگاه تراشکاری و قطعه سازی خود را تاسیس کنید.
درآمد رشته ماشین ابزار
رشته های صنعتی باتوجه به تنوع و فرصت های شغلی متنوع، اغلب در دسته رشته های پردرآمد و پولساز به حساب می آیند. ناگفته نماند علاقه و خلاقیت و پس از آن تلاش و پشتکار شما اثرگذارترین عامل بر میزان درآمد فرد به حساب می آید. از آنجایی که ماشین ابزار مشاغل بسیاری را در بر می گیرد ما به یکی از این مشاغل مرتبط اشاره می کنیم.
جوشکاری یکی از حوزه های مرتبط با رشته ماشین ابزار است. این حرفه برای همه ی کاربران درآمد یکسان و ثابتی ندارد. با توجه به عوامل مختلفی مثل شهر و نوع خدمات و میزان تخصص شما از سه میلیون تومان تا چندصد میلیون تومان متغیر است.
شما با تخصص در حوزه ماشین ابزار ممکن است موفق به کسب درآمد ارزی شوید (مبالغ برآورد شده حدودی هستند):
- درآمد تکنسین های ماشین ابزار در کشور عمان به طور حدودی ۲۰۰۰ دلار برآورد شده است.
- در کشور همسایه ما، ترکیه، چیزی حدود ۴۰ تا ۵۰ لیر است که در آینده نزدیک درصد رشد قابل توجهی را از پیش میگذراند.
- حوزه ماشین ابزار در کشور های غربی مثل کانادا و آمریکا تا ۵۰ هزار دلار می رسد.
- در کشور مهاجرپذیر استرالیا در این حوزه، میتوانیم درآمدی در حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار دلار را برآورد کنیم.
دانشگاه های دولتی رشته ماشین ابزار
فارغالتحصیلان رشته ماشین ابزار میتوانند در دانشگاههای دولتی کشور در رشتههای مرتبط با مکانیک، ساخت و تولید و ماشینافزار ادامه تحصیل دهند. برخی از این دانشگاهها شامل دانشگاههای صنعتی و فنی و حرفهای سراسر کشور میشوند. برای اطلاع دقیق از ظرفیتها و رشتههای ارائهشده، به دفترچه انتخاب رشته کنکور کاردانی فنی و حرفهای مراجعه کنید.
رشته ماشین ابزار دانشگاه آزاد
دانشگاه آزاد اسلامی نیز در واحدهای مختلف خود، رشتههای مرتبط با مکانیک و ماشین ابزار را در مقطع کاردانی و کارشناسی ارائه میدهد. پذیرش در این دانشگاهها از طریق کنکور کاردانی فنی و حرفهای یا بر اساس سوابق تحصیلی انجام میشود.
تفاوت رشته ماشین ابزار فنی حرفهای و کاردانش
اصلیترین تفاوت در ساختار دروس و تأکید بر مهارتهای عملی است. در شاخه فنی و حرفهای، دروس به صورت استاندارد و با ساعتهای تدریس مشخص ارائه میشود و هنرجو پس از فارغالتحصیلی مدرک دیپلم فنی دریافت میکند. در شاخه کاردانش، تأکید بیشتر بر مهارتهای عملی و کارگاهی است و هنرجو با گذراندن واحدهای مهارتی، مدرک کاردانش دریافت میکند. هر دو مسیر امکان ادامه تحصیل در دانشگاه را دارند.
سوالات متداول
آیا رشته ماشین ابزار برای خانمها مناسب است؟
بله، با توجه به پیشرفت تکنولوژی و ورود دستگاههای CNC و خودکار، بسیاری
از کارگاهها و کارخانهها به نیروی متخصص در این حوزه نیاز دارند و جنسیت
محدودیتی ایجاد نمیکند.
آیا برای ورود به بازار کار نیاز به مدرک دانشگاهی دارم؟
خیر، با دیپلم فنی و حرفهای یا کاردانش نیز میتوانید وارد بازار کار شوید،
اما ادامه تحصیل در دانشگاه باعث ارتقای شغلی و درآمد شما میشود.
کتابهای رشته ماشین ابزار دهم، یازدهم و دوازدهم
کتابهای درسی این رشته شامل دروس عمومی (دینی، عربی، فارسی، زبان، تربیت بدنی و ...) و دروس تخصصی مانند: تولید به روش تغییر فرم دستی و ماشینی، تولید به روش تراشکاری، نقشهکشی فنی رایانهای، دانش فنی پایه و تخصصی، تولید قطعات به روش تراشکاری و CNC و پروژه ساخت میشود. این کتابها توسط سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی تدوین و منتشر شدهاند.